پس از پيامبر نيز خلفا درباره زرتشتيان ، همانند آن حضرت به گرفتن جزيه از آنان بسنده كردند . در گزارشى آمده است كه خليفه دوم ، درباره گرفتن خراج از پيروان اديانى نظير مجوس ، با امام على ( ع ) مشورت كرد . آن حضرت اظهار داشت كه رسول‌خدا ( ص ) به واسطه اهل كتاب بودن ايشان ، از آنان جزيه دريافت مىكرد و به سبب شرك ايشان ، ازدواج و ذبح‌هايشان را حرام مىكرد . از اين رو ، خليفه نيز درباره مجوسيان به نظر آن حضرت رفتار كرد . « 1 » به نوشته علامه طباطبايى ، مجوس از بقاياى پيروان ابراهيم خليل ( ع ) بودند كه به تدريج از آن منحرف شدند . « 2 » مسئله ملحق كردن مجوسى به يهود و نصارا به اين دليل است كه شبهه اهل كتاب بودن در مورد ايشان وجود دارد . از نكات ديگرى كه به مناسبات ايرانيان با رسول خدا ( ص ) برمىگردد ، آن است كه گويند در زمان پيامبر اكرم ( ص ) ، از سكه‌هاى ساسانى در كنار سكه‌هاى بيزانس كه داراى تصوير بودند ، در دادوستدها استفاده مىشد و اين ، خود ، نوعى مناسبات به شمار مىآمد . « 3 » مناسبات ايرانيان با حجاز در عصر خلفا در اين عصر ، اسلام از جزيرة العرب فراتر رفت و جز بخش كوچكى از ايران در سواحل جنوبى درياى خزر ، اين سرزمين به دست فاتحان عرب افتاد و در محدوده قلمرو اسلامى قرار گرفت . بنا به نوشته برخى معاصران ، اسلام پيش از آنكه به مقابله با ايرانيان بيايد ، اين ما بوديم كه او را به ايران دعوت كرديم ؛ « 4 » زيرا توده مردم ايران ،

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 14 ، ص 443 . ( 2 ) . تفسير الميزان ، ج 1 ، ص 194 . ( 3 ) . ر . ك : ميراث باستانى ايران ، صص 387 و 388 ؛ مسكوكات و كتابه التاريخ ، عبد الرزاق ناهض ، دار الشؤن الثقافية العامه ، بغداد ، 1988 م . ( 4 ) . ر . ك : اسلام و ايران ، ص 186 .